Veilig slapen draait om een handvol eenvoudige gewoontes. Ken je ze, dan worden ze snel vanzelfsprekend. Deze checklist volgt de adviezen van Kind en Gezin. Op een paar punten zeggen het ONE (Office de la Naissance et de l'Enfance) of de Nederlandse bronnen iets anders: dat lees je erbij.
De checklist in het kort
- Leg je baby altijd op de rug te slapen.
- Gebruik een leeg bed met een stevige matras: geen kussen, dekbed, bedomrander of grote knuffels.
- Kies een slaapzak die goed past.
- Laat je baby de eerste 6 maanden in jouw kamer slapen, in een eigen bed.
- Zorg dat je baby het niet te warm krijgt.
- Houd de omgeving rookvrij.
Het risico op wiegendood verkleinen: wat Kind en Gezin aanraadt
Je baby is het meest kwetsbaar in de eerste zes maanden, schrijft Kind en Gezin. Pas je zeker in die periode alle adviezen toe, dan kun je het risico sterk verkleinen. De precieze oorzaak van wiegendood is nog niet bekend. De adviezen hieronder komen van Kind en Gezin, aangevuld met wat het ONE en de Nederlandse bronnen zeggen.
Altijd op de rug
Rugligging is de enige veilige slaaphouding, zegt Kind en Gezin. Buik- en zijligging zijn niet veilig om te slapen. De zijligging kan helpen om te troosten of rust te brengen. Wakker mag je baby wel van houding wisselen, en dat is ook belangrijk.
Leg je baby altijd op de rug in bed. Kan hij zichzelf gemakkelijk omdraaien en weer terugdraaien? Dan hoef je hem tijdens de slaap niet terug te leggen. Medische redenen om een kind op de buik te laten slapen, zijn zeldzaam.
Een leeg bed met een stevige matras
Volgens Kind en Gezin heb je maar drie dingen nodig: een veilig kinderbed, een stevige matras en een passende slaapzak. Let daarbij op het volgende:
- De matras past in het bed: er blijft hoogstens 3 cm tussen matras en bedrand, in welke stand de matras ook ligt. Gebruik liever één matras. Een plastic zeil over de matras wordt afgeraden.
- De spijlen staan minder dan 6,5 cm uit elkaar (ONE). De Nederlandse richtlijn voor de jeugdgezondheidszorg (JGZ-richtlijn) noemt 4,5 tot 6,5 cm.
- Geen hoofdkussen voor 2 jaar. Een dekbed raadt Kind en Gezin af voor 1 jaar; VeiligheidNL zegt de eerste 2 jaar, en de JGZ-richtlijn zegt nooit een dekbedje.
- Geen bedomrander, babynest, babyhangmat of borstvoedingskussen in bed. Een knuffeldoekje of een kleine knuffel mag wel.
- Geen schuin bedje: je baby kan onderuitzakken, en dat kan de ademhaling belemmeren.
- Zet het bed uit de buurt van warmtebronnen, gordijnkoorden, stopcontacten en open ramen.
Kind en Gezin noemt ook de Europese normen: EN 716 voor een kinderbed, EN 1130 voor een wieg en EN 16890 voor een babymatras.
Een slaapzak die goed past
Een slaapzak helpt voorkomen dat je baby op de buik rolt voor hij zelf zijn hoofd kan optillen of kan terugdraaien naar de rug. Kies er een met armsgaten die goed aansluiten. Zijn de armsgaten en de halsopening te groot, dan kan je baby in de slaapzak wegzakken, het te warm krijgen en niet meer vrij ademen. Kind en Gezin raadt een slaapzak aan die sluit met een rits ter hoogte van de voetjes. Is de dikte aangepast aan de kamertemperatuur, dan heb je geen extra laken of deken nodig.
Dicht bij jou, in een eigen bed
Laat je baby zeker de eerste 6 maanden slapen in de ruimte waar jij ook bent. 's Nachts slaapt hij zo dicht mogelijk naast jouw bed, in een eigen bed (Kind en Gezin). Vanaf 6 maanden kun je een eigen kamer overwegen als jullie er klaar voor zijn. Haast is niet nodig, schrijft Kind en Gezin.
Samen in één bed slapen wordt afgeraden, zeker de eerste 6 maanden. Kind en Gezin raadt aan om het nooit te doen als je alcohol, drugs of medicijnen die slaperig maken gebruikt hebt, als je oververmoeid bent, als jij of je partner rookt of als je tijdens de zwangerschap rookte, of als je baby jonger is dan 6 maanden, te vroeg geboren is of een laag geboortegewicht had. Een co-sleeper is volgens Kind en Gezin een veilig alternatief: je baby ligt binnen handbereik.
Samen slapen in een zetel of stoel is extra riskant, want je baby kan klem raken tussen jou en de rugleuning, wegglijden of vallen. Voed daarom bij voorkeur in bed, niet in een zetel of stoel, en probeer te voorkomen dat je in slaap valt tijdens het voeden of troosten.
Niet te warm
Hier verschillen de bronnen. Kind en Gezin vindt een kamertemperatuur tussen 15 en 18 °C warm genoeg. Het ONE raadt, als het kan, 18 tot 20 °C aan, en VeiligheidNL noemt 16 tot 18 °C. Is het warmer, dan raadt het ONE aan je baby minder toe te dekken, en Kind en Gezin om kleding en beddengoed aan te passen.
- Binnen heeft je baby geen muts nodig.
- Koele handjes en voetjes zijn normaal. Voelen de nek of de buik warm aan, dan heeft je baby het niet te koud.
Meer over temperatuur, licht en geluid lees je in ons artikel over de ideale slaapkamer.
Rookvrij, voor en na de geboorte
Je baby heeft een rookvrije omgeving nodig, tijdens de zwangerschap en na de geboorte, schrijft het ONE. Een rookvrije omgeving is ook een van de maatregelen die volgens Kind en Gezin het risico op onverwacht overlijden tijdens de slaap verkleinen. Wie echt niet kan stoppen, raadt de JGZ-richtlijn aan om in ieder geval de babykamer rookvrij te houden en de baby ook elders niet te laten meeroken.
Inbakeren: hoogstens tijdelijk
Kind en Gezin ziet inbakeren als een tijdelijk hulpmiddel voor sommige baby's. Nabijheid, troost en voorspelbare rituelen zijn minstens zo belangrijk om je baby te helpen kalmeren. Denk je dat je baby er baat bij heeft, overleg dan altijd met een zorgverlener. Kind en Gezin geeft deze regels:
- Begin niet meteen na de geboorte, en begin er niet meer aan als je baby 4 maanden is.
- Bouw af vanaf ongeveer 4 maanden en stop helemaal op 6 maanden. Begint je baby eerder te rollen, stop dan meteen.
- Leg een ingebakerde baby altijd op de rug, en laat de heupjes vrij bewegen.
- Niet inbakeren bij koorts of ziekte, bij een luchtweginfectie, de eerste 24 uur na een vaccinatie, of bij een verhoogd risico op of problemen met de ontwikkeling van de heupen.
Een inbakerslaapzak, een slaapzak zonder armsgaten, staat bij Kind en Gezin op de lijst van producten die niet veilig zijn in de slaapomgeving. Kind en Gezin zegt: gebruik dit soort slaapzak zeker niet voor een baby ouder dan 3 maanden. VeiligheidNL zegt hetzelfde, en raadt aan eerder te stoppen als je baby begint te draaien.
Fopspeen en borstvoeding
Volgens Kind en Gezin tonen studies aan dat een fopspeen de kans op plots en onverwacht overlijden in de slaap vermindert, als je hem bij elk dutje aanbiedt. Valt hij tijdens de slaap uit de mond, dan hoef je hem niet terug te stoppen. Bevestig er geen koord of ketting aan. Geef je borstvoeding, begin dan pas met een fopspeen als de borstvoeding goed op gang is.
Ook borstvoeding verlaagt die kans, schrijft Kind en Gezin. Baby's die borstvoeding krijgen, slapen wel vaker in het bed van hun ouders, en dat verhoogt het risico weer. Ook dan blijven de adviezen voor veilig slapen gelden.
Slapen buiten het eigen bed
Een dutje in de kinderwagen of de draagdoek tijdens een wandeling is prima, want je baby slaapt dichtbij en onder toezicht. De vaste slaapplek blijft het eigen bed. Hetzelfde geldt voor het autostoeltje: beperk de tijd erin tot de rit zelf en houd toezicht. Slaapt je baby in een draagzak, let dan op dat neus en mond vrij blijven en dat zijn gezicht zichtbaar is (VeiligheidNL). Op bezoek of op reis vraagt Kind en Gezin extra toezicht als je baby niet in zijn eigen bed slaapt.
En een babyfoon of camera?
Kijk, luister en voel: zo weet je volgens Kind en Gezin dat alles oké is. Een babyfoon of camera kan daarbij helpen. Je zintuigen vervangt hij niet. Slaapt je baby in dezelfde ruimte als jij, dan heb je geen babyfoon nodig.
Gebruik je een Owlet Dream Sight, dan blijven alle adviezen hierboven gelden. De Dream Sight streamt beeld naar je telefoon en volgt ook de temperatuur en de luchtvochtigheid in de babykamer. Meer vragen over het gebruik? Kijk bij de veelgestelde vragen.
Twijfel je?
Met vragen over de slaap van je baby kun je terecht bij je Kind en Gezin-team, in Nederland bij de huisarts of het consultatiebureau. In Vlaanderen kun je ook de Kind en Gezin-Lijn bellen op 078 150 100. Hoeveel een baby per leeftijd slaapt, en wanneer je beter een arts raadpleegt, lees je in ons artikel over het slaapritme van je baby. Bij nood bel je 112.